Pleidooi voor een communautaire ontdooiing en Catalaanse onafhankelijkheid

14 SEPTEMBER 2017

None

 

“Binnen de onafhankelijkheidsbeweging werd gevreesd dat de optocht voor 11 september – de nationale feestdag (“diada”) – dit jaar een tegenvaller had kunnen worden. De onder elkaar bakkeleiende pro-onafhankelijkheidspartijen, het aanslepende proces naar onafhankelijkheid, de zesde mobilisatie in zeven jaar tijd, het zijn allemaal redenen waarom gevreesd werd dat de Catalanen liever thuis zouden blijven. En hoewel er inderdaad een zekere vermoeidheid is i.v.m. het onafhankelijkheidsproces, lijkt de Catalaanse independentist nog liever opnieuw de straat op te gaan dan de Spaanse tegenstander gelijk te geven” (Doorbraak, 12/09/2016). Toch zijn ook dit jaar naar aanleiding van de Catalaanse feestdag opnieuw een miljoen betogers op straat gekomen om de onafhankelijkheid van Spanje te eisen. Dat zijn er niet zoveel als in topjaar 2014 toen 1,5 tot 1,8 miljoen mensen demonstreerden, maar het is een opkomst die zich laat gelden, als je weet dat Catalonië 7,5 miljoen inwoners telt. Bovendien zijn het cijfers waar men in Vlaanderen enkel kan van dromen.


De Spaanse grondwet is er - net als de Belgische - op gericht om institutionele veranderingen in het voordeel van de regio's af te wenden


Sinds het autonomiestatuut van de regio werd ingeperkt door de centrale overheid in 2010 is de Catalaanse separatistische beweging er onstuitbaar geworden. In 2015 won de kartelpartij Junts pel Sí (“Samen voor Ja”) de regionale verkiezingen, waarna deze samen met de tevens secessionistische (doch linkse) partij CUP een coalitieregering vormde. Het Catalaanse parlement keurde ondertussen een decreet goed waarin de wettelijke modaliteiten werden vastgelegd om tot onafhankelijkheid te komen. Ook een decreet dat de organisatie van een referendum (op 1 oktober) regelt kreeg al groen licht. Meer dan de helft van de Catalaanse bevolking wilt effectief zo een volksraadpleging, ongeacht of dat met de toestemming is van Madrid of niet. Daarmee is de zaak echter niet beklonken: hoewel Catalonië op papier heel wat autonomie heeft wordt elke instelling strak gecontroleerd en beperkt vanuit de centrale regering en beschikt de regio niet over een Hoge Raad voor de Justitie. Bovendien staat in de Spaanse grondwet dat alle Spanjaarden moeten kunnen beslissen over de eventuele onafhankelijkheid van een regio, en niet enkel de betreffende deelstaat. Dit is een vereiste die sterk doet denken aan de Belgische grondwet die een 2/3 meerderheid en een gewone meerderheid bij elke taalgroep vereist voor een wijziging van de grondwet. In die hoedanigheid is de Spaanse grondwet er - net als de Belgische - op gericht om institutionele veranderingen in het voordeel van de regio's af te wenden.

Het komt er dus op neer dat Madrid het onderste uit de kan zal halen om te voorkomen dat Catalonië haar lot in eigen handen neemt. Zo verklaarde het grondwettelijke hof, waarvan de leden duidelijke partijbanden hebben (met de Spaanse partijen PP en PSOE), de genoemde Catalaanse decreten meteen illegitiem. Daarnaast heeft het parket in Catalonië opdracht gegeven aan de politiekorpsen om het geplande referendum te voorkomen, door onder meer beslag te leggen op verkiezingsenveloppen, handleidingen voor de stembureaus en stemcomputers. Maar daar blijft het niet bij: het parket dreigt met vervolging voor elke mandataris die meewerkt aan het referendum; vandaag nog werd een onderzoek geopend naar maar liefst meer dan 700 Catalaanse burgemeesters. Tenslotte ligt ook de afzetting van de voorzitster van het Catalaanse parlement, Carme Forcadell, momenteel op tafel: haar wordt verweten dat ze het besluit van een parlementaire commissie over het onafhankelijkheidsproces liet bespreken en behandelen door het Catalaans parlement, tegen de eisen van het Grondwettelijk Hof in.

De vraag is nu in welke mate de Catalaanse regering binnen de Spaanse wetgeving zal handelen. Het antwoord is waarschijnlijk "niet", daar de Catalaanse separatistische ambities en de Spaanse legaliteit niet met elkaar te rijmen zijn. Als het de Catalaanse politici werkelijk menens is, ligt hen feitelijk slechts weinig in de weg. Carles Puigdemont, de Catalaanse minister-president die dinsdag zelf mee ging demonstreren, sprak zich al openbaar uit voor onafhankelijkheid; liefst nog dit jaar via het geplande referendum. “Wat meer moeten we doen om duidelijk te maken dat de Catalanen willen stemmen?” vroeg hij zich reeds hardop af. Binnen enkele weken zal hij zich onderwerpen aan een vertrouwensstemming in het Catalaanse parlement. Wanneer hij die overleeft, wat waarschijnlijk lijkt, moet enkel nog de begroting worden goedgekeurd, en dan ligt de weg vrij.


Vlaanderen blijft, net als Catalonië, met slechts één optie achter: een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring


In ieder geval kan Vlaanderen een voorbeeld te nemen aan de standvastigheid en strijdvaardigheid van Catalaanse nationalisten. Ondanks dat er na zeven jaar een zekere moeheid is ontstaan omtrent het onderwerp, blijft men vechten voor soevereiniteit en tegen een repressieve centrale overheid, die elke kans benut om Catalaans zelfbestuur te dwarsbomen. Ondertussen wordt in Vlaanderen het communautaire in de diepvriezer gestoken en verdwijnt het onontbeerlijke draagvlak onder onze voeten. Waar in 2007 in volle formatiecrisis 45,8% van de Vlamingen nog te vinden was voor een onafhankelijke staat (VTM nieuws, 24/08/2017), is dat aandeel nu geslonken tot een fractie. Zolang Vlaanderen gedetineerde is in de Belgische gevangenis waar een resem grendels, pariteiten en alarmbellen het gevangen zet in een staat die enkel nog bestaat omwille van het federale karakter van de sociale zekerheid, moet de strijd echter blijven doorgaan. Vlaamse separatisten die denken in de kamer een gewone meerderheid te vinden bij de Franstalige taalgroep, zoals de grondwet het voorschrijft, zijn er aan voor de moeite. Zoiets gaat niet gebeuren, daar Wallonië er veel te knus bij zit in het huidige staatsbestel, waar Vlaanderen de facturen betaalt en moet gaan bedelen om de goedkeuring van de Franstaligen bij elke aanzienlijke hervorming. Daarom blijft Vlaanderen, net als Catalonië, met slechts één optie achter: een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, uitgaande van het regionale parlement. Dat is de enige uitweg uit dat scharminkel, dat zich België laat noemen.

 

Piloot (Scriptor NSV! Gent, 2017-2018)